แรงงานไทยในอาเซียน

ปัญหาของแรงงานไทย

โอกาสของแรงงานไทยในประชาคมอาเซียนมีมากน้อยแค่ไหน? แรงงานกลุ่มไหนที่ได้ประโยชน์ และทำอย่างไรจึงจะฉกฉวยประโยชน์นั้นได้ ประเด็นสำคัญด้านแรงงานที่ สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (ทีดีอาร์ไอ) ทำการศึกษาถึง “โอกาสแรงงานไทยใน AEC” ไว้อย่างน่าสนใจโดย ดร.สราวุธ ไพฑูรย์พงษ์ นักวิชาการอาวุโส สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (ทีดีอาร์ไอ) ระบุว่า ปัญหาหนึ่งของตลาดแรงงานไทยคือความไม่สมดุลของโครงสร้างแรงงานที่เกิดขึ้น ทั้งระดับล่างและระดับบน ทั้งในด้านปริมาณและคุณภาพ กล่าวคือ ขาดแคลนแรงงานระดับล่าง (ประถมศึกษาและมัธยมศึกษา) แต่มีแรงงานส่วนเกินระดับ อุดมศึกษาอยู่มาก และมีปัญหาคุณภาพแรงงานไม่ตรงกับความต้องการของตลาด ซึ่งตลาดแรงงานอาเซียนน่าจะช่วยดูดซับแรงงานส่วนเกินของไทยกลุ่มนี้ได้

ปัญหา แรงงานระดับบนของไทย เช่น ในปี 2551 มีแรงงานระดับอนุปริญญาขึ้นไปประมาณ 5.1 ล้านคน มีการออกจากแรงงานเพียงประมาณปีละ 8.2 หมื่นคน แต่ประเทศไทยผลิตแรงงานใหม่ระดับนี้ออกมา 3.1 แสนคน ทำให้มีแรงงานส่วนเกินในระดับนี้มากกว่า 2.3 แสนคนต่อปี เฉพาะแรงงานระดับปริญญาตรี ในปี 2551 มีแรงงานระดับปริญญาว่างงานประมาณ 1.4 แสนคน ปี 2552 จำนวน 1.6 แสนคน ในปี 2553 จำนวน 1.3 แสนคน และยังพบว่ามีการว่างงานสะสม ต่อเนื่องมากกว่าปีละแสนคน เมื่อโอกาสเข้าสู่ตลาดแรงงานทำได้ยากเนื่องจากความต้องการมีจำกัด ตลาดแรงงานอาเซียนจึงเป็นโอกาสของแรงงานระดับสูงของไทยที่จะเข้าไปแข่งขันใน การทำงานได้

ประเภทของแรงงาน

ประเภท ของแรงงานไทย "แรงงานหมายถึงทรัพยากรมนุษย์ที่ผ่านการบริหารจัดการจนทำให้เกิดมูลค่าทาง เศรษฐกิจต่อครอบครัว สังคม และประเทศชาติ" แรงงานแบ่งเป็น 3 ประเภท ได้แก่

1. แรงงานฝีมือ (Skilled Labor) หมายถึง ผู้ที่มีความรู้ทางทฤษฎีและปฏิบัติ ทั้งนี้ ความชำนาญในงานอาชีพสามารถตัดสินใจและแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นในการทำงานด้วย ตนเองได้

2. แรงงานกึ่งฝีมือ (Semi-skilled Labor) หมายถึง ผู้ที่มีความรู้ทางทฤษฎีและปฏิบัติที่มีความชำนาญเพียง

บางส่วนของงานอาชีพ

3. แรงงานไร้ฝีมือ (Unskilled Labor) หมายถึง ผู้ที่ทำงานโดยใช้กำลังกาย ไม่จำเป็นต้องใช้ความรู้ความชำนาญ

เพียงได้รับคำแนะนำบ้างเล็กน้อยก็สามารถทำงานได้

ความพร้อมของแรงงานไทย

จ ากการประเมินความพร้อมของราชการไทย พบว่า มีความรู้ทางเทคนิคแต่ขาดความรู้ด้านต่างประเทศ และกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการค้า และภาษี ทั้งจากการประเมินความพร้อมภาคประชาชน ปัญหาหลักที่พบ คือ บัณฑิตใหม่ไม่สู้งาน ย้ายงานหรือเปลี่ยนงานบ่อย ขาดความรับผิดชอบ

นอกจากนั้น ยังมีปัญหาเรื่องทักษะการใช้ภาษาอังกฤษ ขาดทักษะการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า และขาดความกระตือรือร้นในการทำงาน สำหรับลักษณะ ไม่พึงประสงค์อื่นๆ ที่ตัวแทนฝ่ายนายจ้างระบุ อาทิเช่น การเรียกเงินเดือนที่สูงเกินไป ขาดวินัย ไม่รักษาเวลา ขาดความเคารพนบนอบ ไม่รู้จักกาลเทศะ ไม่รับผิดชอบ และมั่นใจในตัวเองมากเกินไป

ในขณะเดียวกัน รายงานการประกาศผลคะแนนการทดสอบทางการศึกษาระดับชาติขั้นพื้นฐาน (โอเน็ต) ระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 โดยสถาบันทดสอบทางการศึกษาแห่งชาติ (สทศ.) ประจำปี พ.ศ. 2554 ระบุสถิติพื้นฐาน ค่าเฉลี่ยผลสอบโอเน็ต 8 วิชา ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 ทั่วประเทศ เฉพาะวิชาภาษาอังกฤษ จาก 100 คะแนน ได้เพียง 19.22 คะแนน สิ่งที่น่ากังวล คือ นักเรียนกลุ่มนี้จะเป็นบัณฑิตในอีก 3 - 4 ปี ข้างหน้า ซึ่งจะต้องมีศักยภาพพร้อมที่จะแข่งขันในตลาดแรงงานเสรี ประเด็นที่ต้องติดตามคือ การเรียนการสอนภาษาอังกฤษระดับมัธยมและระดับมหาวิทยาลัยของไทย จะมีการปรับแก้ได้ทันหรือไม่(หนังสือพิมพ์คมชัดลึก เมื่อ วันที่ 16 พฤษภาคม 2554)

การเคลื่อนย้ายแรงงาน

บริบทการเคลื่อนย้ายแรงงานฝีมือเสรีในกรอบของ AEC มี 2 ประเภท คือ

1. การค้าบริการ (กรอบความตกลงการค้าบริการอาเซียน – ASEAN Framework Agreement on Services : AFAS) รวมทั้งการเคลื่อนย้ายตามธรรมชาติของการค้า/การลงทุน

2. การเคลื่อนย้ายแรงงานวิชาชีพตามข้อตกลงยอมรับร่วมกันด้านคุณสมบัติในสาขา วิชาชีพหลัก (Mutual Recognition Arrangements : MRAs) ซึ่งการเคลื่อนย้ายแรงงานทั้งสองประเภทนี้มีความแตกต่างกัน การเคลื่อนย้ายแรงงานฝีมือตามการค้าบริการหรือ AFAS คือ การลด /ยกเลิกกฎระเบียบที่เป็นอุปสรรคต่อการค้าบริการในอาเซียน

ประกอบด้วย การค้าบริการ 4 ประเภท คือ

* การขายบริการข้ามพรมแดน

* บุคคลผู้ถือสัญชาติตนเดินทางไปใช้บริการในต่างประเทศ

* ผู้ให้บริการต่างชาติเข้ามาจัดตั้งธุรกิจให้บริการ และ

* บุคลากรต่างชาติเดินทางไปให้บริการในต่างประเทศ เมื่อเข้าสู่ AEC แล้วนักธุรกิจต้องปฏิบัติตามกฎหมายของประเทศปลายทางทั้งกฎหมายเข้าเมืองและ กฎหมายอื่นๆ และใช้ได้เฉพาะสาขาบริการเท่าที่ได้ตกลงกันเท่านั้น

นอก จากนี้แท้จริงแล้ว การเคลื่อนย้ายแรงงานตาม AFAS ก็เหมือนกับความตกลงใน GATS และ WTO ที่มีสมาชิกทั่วโลกเพียง AFAS มีสาขาบริการที่ทำความตกลงแล้วไม่ต่ำกว่า 65 สาขา ในขณะที่ GATS และ WTO ยังไม่มีความคืบหน้า

กรณี MRAs ของอาเซียนซึ่งปัจจุบันประเทศสมาชิกอาเซียนได้ลงนามใน MRAs ไปแล้ว 7 วิชาชีพ คือ แพทย์ ทันตแพทย์ พยาบาล วิศวกร สถาปนิก นักสำรวจ และนักบัญชี และ 1 กลุ่มอาชีพคือการท่องเที่ยว

แต่ อุปสรรคของการเคลื่อนย้ายแรงงานกลุ่มนี้ คือ ต้องขึ้นทะเบียนวิชาชีพ (รับรองคุณสมบัติวิชาชีพ อาจต้องมีการทดสอบตามมาตรฐานที่กำหนด) ในประเทศปลายทาง นอกจากนี้ ต้องได้รับใบอนุญาตทำงานจากประเทศที่เข้าไปทำงาน และต้องปฏิบัติตามกฎ/ระเบียบของประเทศที่เข้าไปทำงาน ซึ่งในกรณีของไทยเราระบุว่าต้องมีประสบการณ์ กล่าวคือ ไม่ใช่ผู้จบการศึกษาใหม่ เช่น พยาบาลต้องมีประสบการณ์ อย่างน้อย 3 ปี แพทย์ต้องมีประสบการณ์อย่างน้อย 5 ปี

เป็นต้น